1997
W państwie pruskim 1837 – 1922
Systemy eksploatacji, podsadzka i odbudowa
Głównym systemem wybierania pokładów węgla w kopalni „Danzig” był wspomniany już system filarowo-zabierkowy. Zabierki o kierunku eksploatacji od dowierzchni do powierzchni lub od chodnika do chodnika pośredniego miały długość 10-20 m oraz szerokość 6-8 m. Zabierki prowadzono z zawałem stropu, od górnych poczynając. W chodnikach i dowierzchniach stosowano obudowę drewnianą prostokątną, którą łączono tzw. zamkiem polskim. W zabierkach w przypadku niepewnych stropów ustawiano tzw. krzyże, to znaczy stojaki z umieszczanymi na nich okorkami. Rabowanie obudowy wykonywane zwykle przez dwóch górników było czynnością bardzo niebezpieczną. Wykonywano je bowiem ręcznie. Przy pomocy siekiery, jeden z górników podrąbywał stojak, a drugi piłką żelazną na długim drewnie podtrzymywał 5-6 metrowy stojak, nadając mu odpowiedni kierunek w chwili opadania.
W 1847 roku rozpoczęto w kopalni „Danzig” eksploatację pokładu pokładu 405 (Maurycy) na głębokości 35 m systemem zabierkowym śląskim z zawałem stropu. Natomiast pokład „Gawron” (404) o mniejszej grubości eksploatowano na głębokości 5-20 m systemem szerokich 4-6 m chodników wybierkowych.
W celu zmniejszenia strat substancji węglowej w grubych pokładach oraz zabezpieczenia przed skutkami eksploatacji zawałowej zaczęto wprowadzać w górnictwie węglowym tzw. podsadzkę suchą. W latach dziewięćdziesiątych XIX wieku zastosowano ją również w kopalni „Mysłowice”. Materiał podsadzkowy dowożono z powierzchni upadowymi lub wykorzystywano do podsadzania kamień z robót dołowych. Stosowanie podsadzki suchej było dość kosztowne a przy tym mało skuteczne, gdyż nie można było szczelnie wypełnić podsadzanej przestrzeni.
Wtedy zrodził się pomysł zastosowania podsadzki płynnej przez wykorzystanie do tego celu szlamów z osadników wód kopalnianych. Już w latach osiemdziesiątych XIX wieku w chorzowskiej kopalni „Król” szlam z osadników spływał samoczynnie do zrobów rurami z lanej stali o średnicy 12 cm. W 1891 roku w taki sam sposób w amerykańskiej kopalni „Dodson” pod Plymouth zaczęto doprowadzać do zrobów szlam z płuczki wraz z odpadami z sortowni.
Jednak na skalę przemysłową zastosowano podsadzkę płynną (hydrauliczną) po raz pierwszy w górnictwie węglowym w Europie w kopalni „Mysłowice”. Wprowadził ją w 1901 roku dyrektor kopalni Otto Fritsch przy wybieraniu dwóch grubych pokładów 501 i 510 w celu podsadzenia pustek poeksploatacyjnych. Pokłady te eksploatowano systemem filarowo-zabierkowym, przy czym pokład dolny 510 wybierano na dwie warstwy. Materiałem podsadzkowym był piasek występujący w dużych ilościach w pobliżu szybu podsadzkowego „Mieszko” w pradolinie rzek Rawy i Brynicy. Z urządzenia podsadzkowego, przy wspomnianym szybie, doprowadzano do wyrobisk piasek pionowym rurociągiem blaszanym o średnicy 168 mm. Urządzenie podsadzkowe składało się ze zbiornika na piasek oraz leja przykrytego rusztami połączonego bezpośrednio z rurą podsadzkową. Spłukiwany do leja piasek mieszano z wodą doprowadzaną przez pompy kopalniane. Podsadzka wylewała się z rury do drewnianych koryt ustawionych w różnych kierunkach w zabierce, powodując szczelne jej podsadzanie. Przed podsadzaniem wyrobisko zamykano drewnianymi tamami filtracyjnymi, uszczelniającymi nawozem ze stajen kopalnianych.
Należy zwrócić uwagę, że wśród wynalazków i udoskonaleń górnośląskiego systemu górnictwa węglowego stanowiących – zdaniem prof. Jerzego Jarosa – wkład do światowej techniki górniczej, znajduje się także wprowadzony w kopalni „Mysłowice” wynalazek Otto Fritscha, podsadzki hydraulicznej.
Podsadzka płynna stanowiła przełom w systemach wybierania grubych pokładów węgla. Przyczyniła się do ograniczenia pożarów powstałych na skutek samozapalenia węgla i poprawy bezpieczeństwa eksploatacji jedno i dwuwarstwowej grubych pokładów węgla oraz wpływała na zmniejszenie strat złoża i ograniczenie zagrożenia tąpaniami.
Już w pierwszym roku zastosowania podsadzki hydraulicznej osiągnięto znaczące efekty produkcyjne. Wybrano bowiem tą metodą 342 tys. ton, co stanowi 46% produkcji rocznej. W 1908 roku zabudowano urządzenia podsadzkowe przy szybie „Sas”, które do podsadzania wyrobisk na poziomie 250 m wykorzystywało skruszone odpady z zakładu przeróbczego i skały płonne z robót udostępniających.
W latach 1909-1911 w dwóch spośród trzech rejonów wydobywczych kopalni prowadzono eksploatację wyłącznie na podsadzkę płynną. Stosowanie podsadzania hydraulicznego pozwoliło również na wydłużenie wybiegu zabierek z około 10 do 50 m. Na przełomie lat 1911/1912 zastosowano w kopalni „Mysłowice” nowy, oryginalny system filarowo-zabierkowy, który upowszechnił się pod nazwą „Mysłowicki system długich zabierek”. Polegał on na wybieraniu pokładu zabierkami długości 50 m i szerokości 6m, które następnie wypełniano podsadzką płynną. „Mysłowicki system długich zabierek” znalazł zastosowanie w wielu kopalniach górnośląskich.
160 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Mysłowice” 1837-1997
Redakcja – Alfred Sulik,
Redakcja techniczna – Roman Uzdowski
Autorzy tekstów: Stefan Gołas – słowo wstępne, Eugeniusz Sakwerda – problematyka techniczna, Alfred Sulik – początki kopalni, zmiany organizacyjno-własnościowe, wydobycie i zbyt, załoga, organizacje związków zawodowych, streszczenie, dokumentacja archiwalna.
Wydawca „Redakcja Życia Mysłowic” Dwutygodnik Miejski, Mysłowice